รู้จัก “กระซู่” แรดสองนอ…สัตว์ป่าสงวนของไทยที่ถูกบันทึกไว้บน “เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกการอนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่า”

 22 กันยายนของทุกปี เป็น “วันแรดโลก (World Rhino Day)” วันที่ทั่วโลกร่วมกันสร้างความตระหนักถึงความสำคัญของแรด และร่วมส่งต่อเรื่องราวของการอนุรักษ์สัตว์ป่าให้คนรุ่นต่อไป

🦏    รู้หรือไม่ว่า…หนึ่งในสายพันธุ์แรดที่ถูกกล่าวถึงในวันแรดโลก มีความเกี่ยวข้องกับประเทศไทย และยังปรากฏอยู่บนเหรียญกษาปณ์ที่ระลึก นั่นคือ “กระซู่” หรือ “แรดสุมาตรา” (Sumatran Rhinoceros) สัตว์ป่าสงวนของประเทศไทย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dicerorhinus sumatrensis เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในวงศ์แรด (Rhinocerotidae) ซึ่งทั่วโลกมีแรดอยู่ 5 ชนิด ได้แก่ แรดขาว แรดดำ แรดอินเดีย แรดชวา และแรดสุมาตรา โดยกระซู่ถือเป็นแรดที่มีขนาดเล็กที่สุดในบรรดาแรดทั้ง 5 ชนิด

กระซู่ เป็นแรดเพียงชนิดเดียวในทวีปเอเชียที่มี 2 นอ โดยนอทำจากเคราตินเช่นเดียวกับเส้นผม และเล็บของมนุษย์ นอด้านหน้ามีขนาดใหญ่กว่านอด้านหลัง เห็นได้ชัดในตัวผู้โตเต็มวัย กระซู่มีความยาวลำตัวประมาณ 240–260 เซนติเมตร สูงประมาณ 112–145 เซนติเมตร และมีน้ำหนักราว 700–1,000 กิโลกรัม  ลำตัวมีสีน้ำตาลแดง ปกคลุมด้วยขนหยาบและยาว อาศัยอยู่ตามป่าดิบชื้นและพื้นที่แหล่งน้ำ มักแช่ตัวในปลักโคลนเพื่อช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกายและปกป้องผิวหนังจากปรสิต กระซู่เป็นสัตว์กินพืช มีอาหารหลัก ได้แก่ ใบไม้ หญ้า พืชริมน้ำ และผลไม้ โดยมีประสาทสัมผัสด้านการดมกลิ่นและการได้ยินที่ดี ขณะที่การมองเห็นไม่ดีนัก และเป็นสัตว์ที่หากินตามลำพัง

🌳 ในอดีตประเทศไทยเคยมีรายงานการพบกระซู่ในพื้นที่ป่าหลายแห่ง เช่น เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อุทยานแห่งชาติเขาสก และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร รวมถึงมีรายงานร่องรอยและหลักฐานการพบในพื้นที่ป่าหลายแห่งในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา อย่างไรก็ตาม ปัจจุบัน กระซู่ได้สูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยแล้ว โดยปัจจัยสำคัญมาจากการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย การบุกรุกและตัดไม้ทำลายป่า ทำให้พื้นที่หากินลดลง

เนื่องในวันแรดโลก 22 กันยายน นี้ พิพิธภัณฑ์ธนารักษ์ จังหวัดสงขลา จึงขอนำเสนอเหรียญกษาปณ์ ที่ระลึกการอนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่า ซึ่งกรมธนารักษ์ร่วมกับภาคีเครือข่ายระหว่างประเทศจัดทำขึ้น ใน พ.ศ 2517 โดยใช้ภาพสัตว์ป่าที่กำลังใกล้จะสูญพันธ์ หนึ่งในสัตว์ป่าหายากที่กำลังใกล้จะสูญพันธ์ในช่วงเวลานั้นรวมถึง “กระซู่” หรือแรดสุมาตรา มีรายละเอียดของเหรียญดังต่อไปนี้

“เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกการอนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่า” (ชนิดเงิน) ราคาหน้าเหรียญ 50 บาท

  ด้านหน้า : พระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงเครื่องขัตติยราชภูษิตาภรณ์ และฉลองพระองค์ครุย มีข้อความว่า “ภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ ๙” และ “รัฐบาลไทย”

  ด้านหลัง : เป็นภาพกระซู่ มีข้อความบอกปีพุทธศักราช “พ.ศ. ๒๕๑๗” “อนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่า” และข้อความบอกชนิดราคา “๕๐ บาท”

 เหรียญกษาปณ์ที่ระลึกธรรมชาติและสัตว์ป่า จึงเป็นสิ่งหนึ่งที่สะท้อนถึงแนวคิดการตระหนักในคุณค่าและความสำคัญของสัตว์ป่าสงวนของไทย รวมถึงแนวคิดเรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่าของประเทศไทย

📚 อ้างอิงข้อมูล:

- มูลนิธิสืบนาคะเสถียร, บทความ “‘กระซู่’ หรือ ‘แรดสุมาตรา’ สัตว์ป่าสงวน ปัจจุบันสูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยแล้ว” เผยแพร่ 4 เมษายน 2567 https://www.seub.or.th/bloging/knowledge/2024-93/

- หนังสือ เหรียญรัชกาลที่ 9 (Coin and Medals of king Rama IX ’s Reign) หน้า 117 (เล่ม 1)