ในสมัยรัชกาลที่ ๔ หลังสยามทำสนธิสัญญาเบาว์ริง ใน พ.ศ. ๒๓๙๘ ได้เปิดเสรีทางการค้า ทำให้มีความต้องการใช้เงินตราเป็นอย่างมาก เงินพดด้วงผลิตได้ล่าช้าและไม่พอใช้ เกิดสภาวะเงินตราขาดแคลน การค้าหยุดชะงัก แม้จะมีการเข้ามาของเงินเหรียญนอกจากพ่อค้าต่างชาติ ก็มิมีใครใคร่ใช้ จึงทรงพระราชดำริให้พิมพ์หมายกระดาษแทนเงิน นำออกใช้แทนเงินพดด้วง แต่ราษฎรไม่นิยมเพราะยังไม่คุ้นเคยกับการใช้เงินกระดาษ

จึงทรงมีพระราชดำริให้สร้างโรงจักรทำเงินแป ตอกตราด้วยมือ เช่น เหรียญกรุงเทพตอกตราพระมหามงกุฎ เพื่อปรับรูปแบบเงินตราให้เป็นอย่างเมืองฝรั่ง และในปี พ.ศ. ๒๔๐๐ ได้มีการผลิตเหรียญจากเครื่องจักรขนาดเล็กที่สมเด็จพระราชินีนาถวิคตอเรียถวายเป็นเครื่องราชบรรณาการ จึงเรียกเหรียญที่ผลิตได้จากเครื่องจักรนี้ว่าเหรียญบรรณาการ ต่อมาเครื่องจักรผลิตเหรียญที่สยามสั่งซื้อจากอังกฤษส่งมาถึง จึงเริ่มผลิตเหรียญกลมแบนออกใช้ในระบบเศรษฐกิจ เหรียญเงินเหล่านี้มีลักษณะ ดังนี้

หน้าหนึ่งมีตราพระมหาพิชัยมงกุฎอยู่กลาง มีฉัตรขนาบอยู่สองข้าง มีกิ่งไม้เป็นเปลวแทรกอยู่ในท้องลาย

หน้าหนึ่งเป็นรูปจักร กลางใจจักรมีรูปช้างประจำแผ่นดิน และมีรูปดาวบอกมูลค่า เรียกว่า “เหรียญเงินตราพระมหามงกุฎ-พระแสงจักร”

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ทรงมีพระราชประสงค์ให้ใช้เหรียญเงินนี้ได้เสมอเงินพดด้วงและเงินเหรียญนอก แต่ถ้าไม่ชอบใจก็ให้เอาเหรียญนั้นมาเปลี่ยนเอาเป็นเงินพดด้วงหรือหมายแทนเงินตามมูลค่าได้ในทันทีกับพระคลังมหาสมบัติและตีพิมพ์ประกาศนี้ให้ทราบโดยทั่วกัน ณ วันจันทร์ เดือน ๑๑ ขึ้น ๒ ค่ำ ปีวอก โทศก เป็นวันที่ ๓๔๑๓ ในรัชกาลที่ ๔ ตรงกับวันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๔๐๓ ตามปฏิทินสุริยคติ ถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์สยามที่โปรดเกล้าฯ ให้ใช้เหรียญเงินบาทกลมแบนอย่างสากลในระบบเศรษฐกิจ